Πέμπτη 4 Απριλίου 2013

Αναδημοσίευση από capital.gr (κρατήστε μόνο όσα θεωρείτε δημιουργικά)


Χωρίς επιστροφή στη δραχμή

Του Αλέξανδρου Κάντζη

Το αρχικό λάθος συγκρότησης της Ευρωζώνης, με κοινό νόμισμα χωρίς να έχει προηγηθεί η δημοσιονομική και πολιτική ένωση, δημιούργησε αξεπέραστα προβλήματα χρέους των ελλειμματικών οικονομιών του Νότου, με αποτέλεσμα μεγάλα επιτόκια δανεισμού για τις οικονομίες αυτές, και εφαρμογή μνημονίων που αγνοούν τους ανθρώπους κοιτάζοντας νούμερα και δείκτες.

Για να επιβιώσουμε ως κοινωνία και οικονομία, χρειαζόμαστε να βρούμε μια λύση με δυνατότητα πολύ σύντομης, σχεδόν άμεσης εφαρμογής, ως αυτή που προτείνεται εδώ.

Οι εναλλακτικές προτάσεις και τα σενάρια είναι πολλά, ευρω-ομόλογα, “έκδοση χρήματος" από την ΕΚΤ, διαχωρισμός κρατικών χρεών σε αποδεκτά (δηλαδή ως 60% του ΑΕΠ) και υπερβάλλοντα (δηλαδή τα άνω του 60% του ΑΕΠ), έκδοση δεύτερου εσωτερικού νομίσματος (με στόχο την δραματική υποτίμηση του) και πολλά άλλα.

Οι ακραίες λύσεις είναι: ή να μείνουμε, πάσει θυσία, στο ευρώ παραβλέποντας την τεράστια ανεργία και την έλλειψη ορατού τέλους στην απίστευτη ύφεση, παλεύοντας με ένα σκληρό νόμισμα δίχως άλλη δυνατότητα πλην της ραγδαίας εσωτερικής υποτίμησης που μεγαλώνει αντί να λύνει τα προβλήματα, ή έξοδος από το ευρώ, επιστροφή στο εθνικό νόμισμα, ταχεία υποτίμηση, και αβέβαιο μέλλον με άγνωστες εξελίξεις.

Η λύση1 που προτείνουμε εδώ συνίσταται στο να δοθεί η δυνατότητα σε κάθε κράτος-μέλος της Ευρωζώνης με μεγάλο χρέος, να εκδώσει ένα Συμπληρωματικό Νόμισμα (ΣΝ), (Complementary Currency - CC), μόνον εσωτερικής κυκλοφορίας,με την μορφή ενός χαμηλότοκου ομολόγουκαλυμμένου με πάγιες αξίες, έτσι ώστε να μην προσμετρηθεί στο υπάρχον, υπόλοιπο χρέος του! Το ομόλογο αυτό, θα πρέπει να γίνεται δεκτό και για την πληρωμή φορολογικών και άλλων οφειλών προς το δημόσιο.

Η Ελλάδα θα μπορέσει έτσι να εκδώσει ομόλογα εσωτερικής κυκλοφορίας καλυμμένα από ΝΕΕΣ αξίες τις οποίες μπορεί να δημιουργήσει επί τούτου, π.χ. μεγάλα ενεργειακά (ΑΠΕ) και τουριστικά projects, και όχι από τις έτοιμες υπάρχουσες αξίες, δηλαδή φιλέτα γης, προϋπάρχουσες ενεργειακές μονάδες κλπ. οι οποίες δεν έχουν σημαντική αποτίμηση με την απαξίωση που υπάρχει σήμερα.

Το ποσό των ομολόγων αυτών πρέπει να είναι ένα σημαντικό ποσοστό 40% - 45% του ΑΕΠ της κάθε προβληματικής χώρας. Για την Ελλάδα θα πρέπει να εκδοθεί πιθανόν στο ύψος των 80-90 δις ευρώ.

Η εξυπηρέτηση των ομολόγων αυτών δεν θα χρειαστεί να επιβαρύνει τους φορολογουμένους των πλουσίων, πλεονασματικών κρατών, ούτε θα χρειαστεί έτσι να φαίνεται ότι αυτοί σηκώνουν το βάρος της εγγύησης των χρεών των αδυνάτων μελών της ευρωζώνης.

Σημαντικότερα, δεν θα βαρύνουν ούτε τους φορολογούμενους των προβληματικών χωρών, διότι θα σχεδιαστούν έτσι τα ομόλογα αυτά, που να αυτοεξυπηρετούνται από τα εισοδήματα που θα δημιουργήσουν οι επενδύσεις τις οποίες καλούνται να χρηματοδοτήσουν με αυτό το “συμπληρωματικό νόμισμα”.

Η εφαρμογή της πρότασης αυτής έχει πολλά παράπλευρα πλεονεκτήματα.

Η διάρκεια των ομολόγων θα είναι ως και 10 χρόνια ή όσα θα χρειαστούν για να ολοκληρωθεί η πολιτική και οικονομική ένωση της Ευρώπης, χωρίς την οποία η νομισματική ένωση έχει αξεπέραστες αδυναμίες, όπως βιώνουμε στην πράξη.

Η απόδοση αυτών των εσωτερικών ομολόγων είναι σκόπιμο να είναι χαμηλή, 1%-1,5% και η "εξόφληση" τους να γίνει μέσω της ανάπτυξης που θα δημιουργήσει η κυκλοφορία του συμπληρωματικού αυτού νομίσματος με την μορφή ομολόγου.

Κάθε χρόνο προβλέπεται να υπάρχει η δυνατότητα να αποσύρεται ένα ποσοστό του ομολόγου, ώσπου να επιστρέψει η οικονομία στη σταθερότητα.

Με τα ομόλογα αυτά θα χρηματοδοτηθούν τρεις δομικές για το σύστημα οικονομικές ενότητες.

Α) Αναπτυξιακά έργα υποδομών: έτσι θα δυναμώσει γρήγορα η εσωτερική οικονομία και θα δημιουργηθούν πολλές θέσεις εργασίας. Λόγω της εσωτερικής κυκλοφορίας δεν θα ευνοούνται οι εισαγωγές και θα δοθεί ο απαραίτητος χρόνος προσαρμογής, των κρατών αυτών, για την Ευρωπαϊκή ενοποίηση χωρίς να αιμορραγούν από μικρούς ή μεγάλους τόκους για ευρω-ομόλογα ή δάνεια από τις διεθνείς αγορές.

Β) Αποκατάσταση μισθών και συντάξεων: τα χαμηλότοκα ομόλογα θα διατίθενται από τα κράτη στους πολίτες για αποκατάσταση μισθών και συντάξεων ως εσωτερικό συμπληρωματικό νόμισμα (ΣΝ). Τα κράτη δεν έχουν τη δυνατότητα να “τυπώσουν” ευρώ ανεξάρτητα από την ΕΚΤ. Η έκδοση έντοκων ομολόγων, όμως, έχει πραγματοποιηθεί πολλές φορές στο παρελθόν και χωρίς πρόβλημα.

Η αποκατάσταση των μισθών και συντάξεων, λόγω της εσωτερικής κυκλοφορίας, δεν θα δημιουργήσει πληθωριστικές πιέσεις και εάν οι αξίες με τις οποίες θα είναι καλυμμένο το ΣΝ είναι ισχυρές, η αξία θα διατηρείται ίση με το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα, το ευρώ, με μεγάλη πιθανότητα να αποκτήσει και μεγαλύτερη αξία.

Σημαντικό εδώ είναι να αναφερθεί, ότι όπως καταδεικνύει ο πολλαπλασιαστής του οικονομικού αποτελέσματος της φορολόγησης στην Ελλάδα, που είναι άνω της μονάδας, χάρη σε αυτό το χαρακτηριστικό η μερική πληρωμή της διαφοράς μισθών και συντάξεων ως την αποκατάστασή τους, θα είναι αυτοχρηματοδοτούμενη μετά την αρχική ένεση ρευστότητας και διαθεσίμων.

Γ) Ανακεφαλαιοποίηση της ιδιωτικής οικονομίας: Η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, που βαρύνει το κρατικό χρέος, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα καλύψει μόνον τις ζημιές από το PSI και τα μη-εξυπηρετούμενα δάνεια που έχουν εκτοξευθεί λόγω της βαθιάς εξαετούς ύφεσης. Είναι σχεδόν απίθανο έστω και μέρος αυτών των χρημάτων να βρει το δρόμο του προς την παραγωγική οικονομία.

Επιπλέον, το 85% των Ελληνικών επιχειρήσεων είναι στο κόκκινο λόγω ύφεσης, με άθλιους δείκτες και τραπεζική εικόνα, ως φυσικό παρεπόμενο της ίδιας της κρίσης. Οι όροι πιθανού μελλοντικού δανεισμού με τέτοιους δείκτες θα τις καθιστούσαν εκ προοιμίου μη-βιώσιμες, δίνοντάς τους απλώς μια αναστολή θανάτου. Εκείνες οι ελάχιστες επιχειρήσεις που θα μπορούν τότε να δανειστούν, με εμπράγματες εξασφαλίσεις και επιτόκια υπερδεκαπλάσια από εκείνα των ανταγωνιστών τους στις οικονομίες του Ευρωπαϊκού βορά, τί μέλλον θα μπορούσαν να έχουν; Αν μπορούν να επιβιώσουν θα το κάνουν χωρίς δανεισμό, και άρα ελλείψει επενδύσεων, ή με μετανάστευση όπως ήδη ξεκίνησαν να κάνουν μεγάλες ελληνικές επιχειρήσεις.

Η ανάπτυξη που ευαγγελίζεται το πολιτικό προσωπικό θα αργήσει πολύ. Η Citi λέγει ότι η ανάπτυξη στην Ελλάδα, αναβάλλεται μέχρι το 2016 (αν δεν αναβληθεί ξανά)! Αυτό σημαίνει άλλα τρία τουλάχιστον χρόνια μαύρης ύφεσης στα ήδη έξι, δηλαδή συνέχισης της κατρακύλας της οικονομίας, με την ανεργία ήδη στα 2.000.000 περίπου, ή σχεδόν το 30% του εργατικού δυναμικού της χώρας παροπλισμένο. Είναι απίθανο ως τότε να έχουν επιζήσει Ελληνικές επιχειρήσεις, πλην όσων είναι μονοπωλιακές και σχετίζονται με την απόλυτη επιβίωση. Με τις παρούσες προοπτικές, η έλευση της δραχμής είναι σχεδόν νομοτελειακή.

Το ΣΝ μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για την ανακεφαλαιοποίηση νομικών προσώπων (αγροτικών, μεταποιητικών, τεχνικών, ξενοδοχειακών και άλλων επιχειρήσεων) και να βοηθήσει να βγει ο βραχνάς από τον λαιμό των επιχειρήσεων αυτών.

Αν πρόκειται να υπάρξει ανάπτυξη στον ορατό χρονικό ορίζοντα, αυτή θα έρθει μόνο με συμπληρωματικά εργαλεία στα ήδη υπάρχοντα. Τα υπάρχοντα είναι ανεπαρκή για να την στηρίξουν. Χωρίς νέες δραστικές παρεμβάσεις νομισματικού τύπου, όπως αυτή που περιγράφουμε, η αποτυχία είναι εξασφαλισμένη.

Η επιβίωση αυτών των επιχειρήσεων μπορεί να υποστηριχθεί με την Αύξηση του Μετοχικού Κεφαλαίου (ΑΜΚ) τους, τόσου που να καλύπτει οφειλές σε τράπεζες και ταμεία και η οποία θα κατευθυνθεί άμεσα σε αυτά, μετά από την υποβολή ενός αναπτυξιακού Business Plan. Κύριο στοιχείο προτεραιότητας της διάσωσης θα πρέπει να είναι όχι μόνο η διατήρηση, αλλά και η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και με την πιθανή προϋπόθεση επιχειρηματικών συγχωνεύσεων για την άμεση δημιουργία μεγαλύτερων, βιώσιμων μονάδων με οικονομίες κλίμακας!

Έτσι θα διασωθούν, έμμεσα και οι τράπεζες και τα ταμεία και θα αποφύγουμε μια γενική κατάρρευση.

Οι σημερινές προτάσεις των τραπεζών για ρυθμίσεις δανείων με νέους τόκους από 10,5 ως 11,75% είναι εξωπραγματικές και οδηγούν σε βέβαιο αφανισμό την ιδιωτική οικονομία

Η ΑΜΚ θα γίνει με την εκχώρηση πλειοψηφικού πακέτου προνομιούχων μετοχών μετά ψήφου, υπέρ εταιρειών ειδικού σκοπού (για ομάδες ομοειδών εταιρειών, πχ ξενοδοχειακών, αγροτικών, κτηνοτροφικών και άλλων) που θα διακρατεί τις μετοχές για ένα εύλογο διάστημα 6-10 ετών, ελέγχοντας τα οικονομικά και επιβλέποντας την υλοποίηση του Business Plan.

Η επιβλεψη της διαχείρισης αυτών των εταιρειών (funds) θα ανατεθεί στις τράπεζες, μέσα στο πλαίσιο της συνολικής ρύθμισης, χωρίς να απαιτηθεί καμία νέα πρόσληψη! Είναι απραίτητη η πλήρης αποφυγή του αποτυχημένου μοντέλου των παλαιών προβληματικών επιχειρήσεων με τα δεκάδες κομματικά στελέχη.

Εάν δεν πραγματοποιούνται τα προβλεπόμενα από το Business Plan, οι μετοχές (το πλειοψηφικό πακέτο) θα πωλούνται σε άλλα παρεμφερή επιτυχημένα σχήματα εταιρειών με σκοπό την δημιουργία ακόμη μεγαλύτερων, ανταγωνιστικά πιο βιώσιμων επιχειρήσεων, επιτυγχάνοντας νέες, προφανείς, οικονομίες κλίμακας και αλλαγή του management των επιχειρήσεων αυτών.

Η ανάκαμψη της οικονομίας θα είναι ραγδαία, θα σωθούν π.χ. τα ξενοδοχεία μας που αποτελούν τον κορμό της οικονομίας μας, και κινδυνεύουν σήμερα να ξεπουληθούν σε vulture funds (κοράκια) στο βωμό της ανύπαρκτης "ανάπτυξης" και θα δοθεί η δυνατότητα σε χιλιάδες μικροεπιχειρηματίες και βιοτέχνες, που αποτελούν τον κορμό της οικονομίας να ασχοληθούν παραγωγικά με την ανάπτυξη και την δημιουργία θέσεων εργασίας συνεργαζόμενοι, αντί να τρέχουν πελαγωμένοι από ταμείο σε ταμείο και από τράπεζα σε τράπεζα.

Με την κυκλοφορία του συμπληρωματικού νομίσματος (ΣΝ) με την μορφή χαμηλότοκου ομολόγου, δεν θα υπάρχουν αρνητικές επιπτώσεις.

Είναι προφανές ότι τα spreads, όλων των ελλειμματικών κρατών, θα ελαχιστοποιηθούν, λόγω αυτής της εκτονωτικής βαλβίδας στις χρηματοδοτικές πιέσεις των κρατικών προϋπολογισμών, με ταυτόχρονη αποφυγή της υπερφορολόγησης.

Η έμμεση, προσωρινή δημιουργία παράλληλου συμπληρωματικού νομίσματος, ίσου όμως σε αξία με το ευρώ και με παρόμοια ονομασία π.χ. spaineuro, italeuro και άλλα, δεν θα αποξενώσει τους πολίτες από τη χρήση του κοινού νομίσματος, ενώ θα εξομαλύνει την αρχικά ατελή δημιουργία της ευρωζώνης και θα δοθεί στα κράτη αυτό που είναι πραγματικά επιτακτικό, δηλαδή χρόνος προσαρμογής!

Εάν κάποιοι κανονισμοί κάνουν δύσκολη την εφαρμογή του σχεδίου, είναι εύκολο να προσαρμοσθούν και να αλλάξουν οι κανονισμοί, αντί να αυτοκτονούν άνθρωποι και να καθυστερεί η ανάκαμψη και να αυξάνει εφιαλτικά η ανεργία σε όλη την Ευρώπη.

Η κρίση στην Κύπρο, μας έδειξε ότι όλα γίνονται, ακόμα και αυτά που τα θεωρούσαμε αδιανόητα.

Είναι υποχρέωση για τους πολιτικούς απέναντι στους Λαούς που εκπροσωπούν να βγάλουν γρήγορα την Ελλάδα και τον υπόλοιπο Νότο από το σπιράλ του θανάτου και να δώσουν λύσεις που χωρίς ρευστότητα είναι ανέφικτες. Αυτό αντί να συμμετέχουν στην διαπάλη ανάμεσα στις ελίτ διαφόρων περιοχών της Ευρώπης, όπου στη μάχη των βουβαλιών, τα βατράχια τσαλαπατιούνται. Η απόφαση είναι στα χέρια τους, αν θα μείνουν στην ιστορία ως αναφορές ανεπάρκειας, ή επωνύμως ως δυνάμεις εξέλιξης και προόδου.

Καλό είναι να ακούσουν τους φόβους του Γιουνκέρ, που λέει ότι ίσως ακόμα και η ειρήνη κινδυνεύει στην Ευρώπη με τις καταστροφικές για τον ανθρώπινο παράγοντα δρομολογήσεις που στηρίζουν. Οι Λαοί βρίσκουν τον τρόπο και πάντα εκδικούνται. Η ανέλιξη των φωνών των άκρων είναι προάγγελος των επερχόμενων εξελίξεων, με τη ρότα που σήμερα έχει πάρει η Ευρώπη.

Οι ευρωπαϊκοί Λαοί απαιτούν η Ευρώπη να ξαναγίνει παγκόσμιος πρωτοπόρος ευημερίας, ανάπτυξης και κοινωνικών κατακτήσεων. Χωρίς ψευδείς διαχωρισμούς, βορείων-νοτίων, εργατικών και τεμπέληδων, ικανών και ανίκανων.

Η οικονομία υπάρχει για τους ανθρώπους και όχι οι άνθρωποι για την οικονομία. Ο Πρωταγόρας είπε πριν 2,5 χιλιάδες χρόνια “μέτρον πάντων χρημάτων άνθρωπος”. Όχι το ανάποδο.

Οφείλουν οι Ευρωπαίοι πολιτικοί να ενδιαφερθούν ξανά για τους Λαούς της Ευρώπης και να δώσουν λύσεις!

Ακούει κανείς;

alexanderkantzis@gmail.com
1Για την παραπάνω πρόταση, οιΔημιουργικοί Πολίτες έχουν εκπονήσει λεπτομερή μελέτη.
Πηγή:www.capital.gr

Τρίτη 2 Απριλίου 2013

Η επανάσταση των σιωπηλών

Γιώργος ΓραμματικάκηςΓιώργος Γραμματικάκης
"Η επανάσταση των σιωπηλών"
Οι Σειρήνες όμως έχουν ένα όπλο πιο φοβερό και από το τραγούδι: τη σιωπή τους. Και πιθανότερο, παρόλο που δεν έτυχε ποτέ, θα ήταν να γλιτώσεις από το τραγούδι τους, παρά από τη σιωπή τους.[Φραντς Κάφκα, Η σιωπή των σειρήνων]

Η επανάσταση που οραματίζομαι θα είναι μια επανάσταση των σιωπηλών. Δεν θα έχει σημαίες αναπεπταμένες, συνθήματα και ιδεολογικές διακηρύξεις. Θα είναι μια επανάσταση βουβή, που θα στηρίζεται απλώς στην αλληλεγγύη των βλεμμάτων. Θα ξεκινήσει από την απόλυτη, την οργισμένη σιωπή, και θα αποδώσει στον άνθρωπο ό,τι στερήθηκε, ό,τι ονειρεύτηκε, ό,τι ζήτησε με κραυγές -πριν επιλέξει τη σιωπή. 

Γιατί αυτή η σιωπή είναι η απόγνωση και η προσδοκία του. Δεν είναι αποδοχή, μήτε μοιρολατρία. Η σιωπή είναι το μέτρο της διαψευσμένης του ζωής, η πίκρα για τις επαγγελίες που ακυρώθηκαν, η οργή για την υποκρισία και το ψέμα. Η σιωπή είναι το ανώτερο στάδιο της πολιτικής ωριμότητας. Αν οδηγήσει στην επανάσταση, θα είναι μια επανάσταση αληθινή, αφού για πρώτη φορά δεν θα δεσμεύεται από τα λόγια της, θα δεσμεύεται μόνον από τα αισθήματά της. 

Η επανάσταση των σιωπηλών δεν απευθύνεται λοιπόν σε ορισμένες τάξεις κοινωνικές, ούτε υπόσχεται ευημερία και δικαιώματα. Υπόσχεται μόνον μια άλλη γλώσσα: Την ξεχασμένη γλώσσα της ειλικρίνειας και της ευθύνης. Δεν επιδιώκει την εξουσία, αφού όπως απέδειξε η Ιστορία αυτό οδηγεί στη βία και τον εκφυλισμό. Επιδιώκει, όμως,... 
να αποδώσει στον άνθρωπο την εξουσία της ζωής του, να απαντήσει στη βουβή απόγνωση της σιωπής του. «Η επανάσταση», σχολίασε ο μέγιστος των θεωρητικών της, «συνιστά μια πνευματική αναταραχή, μέσω της οποίας μια ομάδα ανθρώπων επιδιώκει να θέσει νέα θεμέλια για την ύπαρξή της». 

Σε αυτήν λοιπόν την επανάσταση, που αναζητά αιωνίως τα θεμέλια της, δεν έχουν ίσως θέση οι ποιητές, μήτε οι φιλόσοφοι. Έχουν όμως θέση οπωσδήποτε οι άνεργοι. Ο φιλόσοφος προσπαθεί να καταλάβει τον κόσμο, ο ποιητής δημιουργεί τον δικό του. Ο άνεργος όμως τον στερείται εξ ορισμού. Η ανεργία αποτελεί τον παραλογισμό ενός πολιτισμού, που δεν παύει να επαίρεται για τις κατακτήσεις του. Ο παραλογισμός αυτός, αλλού μεταφράζεται στην πρόκληση της χλιδής, στον άνεργο σε ταπεινώσεις που δεν τελειώνουν. Ο άνεργος κατέφυγε στη σιωπή, επειδή κουράστηκε να ακούει για επενδύσεις και για τη μείωση της ανεργίας· που εξαιρεί ωστόσο πάντοτε τον ίδιο. Ο άνεργος είναι πια σιωπηλός, όχι επειδή θέλει να κρύψει την οργή του, αλλά επειδή δεν αντέχει να μιλήσει άλλο. 

Η σιωπή -που κρύβει την απόγνωση- χαρακτηρίζει ακόμα όσους νοιάζονται αληθινά για τα δεινά του περιβάλλοντος. Δεν είναι οι οικολόγοι: Οι οικολόγοι φλυαρούν χωρίς μέτρο, και αναζητούν διαρκώς άλλοθι στον εαυτό τους και την «ανάπτυξη». Στην επανάσταση των σιωπηλών, θα συμμετέχουν οι άλλοι: Όσοι γνωρίζουν ότι η ανάσα της φύσεως είναι το ίδιο σπουδαία με τη δική τους ανάσα, ότι τα τραύματά της αποτελούν τραύματα στο δικό τους σώμα και την ψυχή. Αν σήμερα η μόνη προσδοκία τους είναι η επανάσταση των σιωπηλών, είναι επειδή κουράστηκαν να καταγγέλλουν  την ασίγαστη μανία καταστροφής σε παραλίες και δάση, τις απάνθρωπες πόλεις που στεγνώνουν τις ψυχές, τη θυσία του αιώνιου και του αναγκαίου στο εφήμερο και το ταπεινό. Η επανάσταση των σιωπηλών δεν υπόσχεται νόμους και διατάγματα, που θα αποβλέπουν στην «προστασία» του περιβάλλοντος. Θεωρεί, αντίθετα, ότι είναι ο άνθρωπος που πρέπει να προστατευθεί. Εκείνος -που σήμερα σιωπά με απόγνωση- και οι επίγονοί του. Το περιβάλλον είναι ανάγκη να παραμείνει όσο γίνεται υπερήφανο και ανέγγιχτο, επειδή μόνον έτσι ανθεί πράγματι η ζωή. Αλλιώς, θα πληθαίνουν οι απομιμήσεις και τα ομοιώματα της. 

Στην επανάσταση των σιωπηλών συμμετέχουν και όσοι είδαν το διαφορετικό κόσμο, που έπλασαν μέσα τους, να διαψεύδεται και να συντρίβεται. Μήτε μετάνιωσαν όμως, επειδή ο κόσμος τους είχε αξίες και ήθος, μήτε αλλάζουν. Στην επανάσταση των σιωπηλών, είναι σημαιοφόροι χωρίς σημαίες, πεζοπόροι χωρίς προμήθειες. Διαθέτουν την τιμιότητα του βλέμματος και μια παράδοξη αξιοπρέπεια. Ο κόσμος όμως που έπλασαν -που είχε αξίες και ήθος- είναι πάντοτε εκεί. Και απαιτεί το σεβασμό από όσους μιλούν εξ ονόματός του. Αυτοί οι σημαιοφόροι -χωρίς σημαίες- στην επανάσταση των σιωπηλών είναι η εγρήγορση και η συνείδησή της. 

Όσοι άλλωστε κατέφυγαν στη σιωπή δεν έπαυσαν να ονειρεύονται: τη δίκαιη συγκρότηση του κοινωνικού ιστού, την αύρα μιας παιδείας ουσιαστικής, την ενίσχυση των δημιουργικών δυνάμεων που εν είδει μικρής φωτιάς υπάρχουν στον καθένα. Αντί όμως να κερδίσουν τη μοναδικότητά τους, έγιναν αριθμοί και αποδέκτες. Αριθμοί σε πίνακες στατιστικής και σε μετρήσεις θεαματικότητας· αποδέκτες σε επίπλαστες ανάγκες και όμηροι μιας ανεξέλεγκτης προόδου. Κι ενώ τα στοιχεία και οι εξαγγελίες των πολιτικών μιλούν για τη διαρκή άνοδο του εθνικού εισοδήματος, εκείνοι αισθάνονται ότι το βιοτικό τους επίπεδο -με την έννοια του βίου, της ζωής- διαρκώς μειώνεται. 

Αυτός άλλωστε -εγώ ή εσείς- που οραματίζεται την επανάσταση των σιωπηλών, δεν ενδιαφέρεται αν επικριθεί ως ρομαντικός, μήτε αν καταταχθεί από τους εχέφρονες στους υπέρμαχους μιας ουτοπίας, από τις πολλές που γνώρισε η Ιστορία. Οι επικριτές της επανάστασης των σιωπηλών, συχνά φορτωμένοι με διπλώματα και κοινωνιολογικές περγαμηνές, αγνοούν την αξία της σιωπής, το εν δυνάμει επαναστατικό της περιεχόμενο. Τι άλλο όμως ήταν η εξέγερση του Πολυτεχνείου -για να αναφερθούμε στην επικαιρότητα- από μια κραυγή σπαρακτική, μια στιγμή επαναστάσεως ύστερα από χρόνια σιωπής; Η σιωπή υπήρχε από νωρίς στις διαψευσμένες προσδοκίες των νέων ανθρώπων, σερνόταν στα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα και τους δρόμους της Αθήνας, μιλούσε με μουσικές και αθέατα δάκρυα. Η βία επιτάχυνε την έκφρασή της, τα τανκς προσπάθησαν να καλύψουν την απειλή της. 

Όσοι λοιπόν αμφισβητούν την επανάσταση των σιωπηλών, δεν μέτρησαν ποτέ την αξία της σιωπής, δεν έτυχε ποτέ να αντιληφθούν την εκρηκτική της δύναμη. Μήπως όμως και ο έρωτας δεν είναι ως επί το πλείστον σιωπή, μήπως μέσα στη σιωπή δεν πλάθει ο δημιουργός το έργο του; 
«Οι επαναστάσεις είναι τρελές εμπνεύσεις της Ιστορίας», έγραψε ένας σπουδαίος επαναστάτης, που δολοφονήθηκε μάλιστα από τους πρώην συντρόφους του στην εξορία. Η επανάσταση των σιωπηλών δεν θα είναι απλώς μια τρελή έμπνευση της ανθρώπινης ιστορίας. Θα είναι ίσως η συνέχεια και η αποθέωση της.